Apabila Bulan Bertukar Merah: Fenomena 'Blood Moon' 27–28 Ogos

Oleh: J.TAWFEQ
KETIKA sebahagian dunia mendongak ke langit, Bulan penuh perlahan-lahan memasuki bayang-bayang Bumi sebelum sebahagian besar permukaannya berubah kepada rona merah tembaga.

Fenomena yang popular digelar 'Blood Moon' ini berlangsung pada 27 hingga 28 Ogos 2026, membawa satu lagi pertunjukan langit yang menarik perhatian pemerhati bintang di beberapa bahagian dunia.

Namun, di sebalik nama yang kedengaran dramatik itu, fenomena kali ini sebenarnya ialah gerhana Bulan separa yang sangat dalam. Pada kemuncaknya, sekitar 96.3 peratus (%) cakera Bulan berada dalam umbra, iaitu bahagian paling gelap dalam bayang-bayang Bumi.

Gerhana Bulan berlaku apabila Bumi berada di antara Matahari dan Bulan, menyebabkan Bulan bergerak memasuki bayang-bayang Bumi. Bayang ini mempunyai dua bahagian utama iaitu penumbra, kawasan bayang yang lebih samar, dan umbra, bahagian paling gelap apabila cahaya Matahari terhalang sepenuhnya oleh Bumi.

Dalam gerhana Bulan separa, hanya sebahagian permukaan Bulan memasuki umbra. Bagi fenomena kali ini, hampir keseluruhan Bulan berada dalam bahagian tersebut ketika kemuncak, tetapi masih terdapat sebahagian kecil yang tidak memasuki umbra.

Oleh sebab itu ia kekal dikategorikan sebagai gerhana Bulan separa, bukannya gerhana Bulan penuh. Malah, tiada lokasi di dunia yang menyaksikan keseluruhan Bulan memasuki umbra untuk gerhana kali ini.

Menariknya, bahagian Bulan yang berada dalam umbra tidak semestinya kelihatan hitam. Sebaliknya, ia boleh berubah kepada rona merah, jingga atau tembaga.

Kesan ini berlaku kerana cahaya Matahari masih boleh melalui atmosfera Bumi sebelum sampai ke permukaan Bulan. Atmosfera Bumi menyebarkan lebih banyak cahaya biru, manakala cahaya merah dan jingga lebih mudah meneruskan perjalanan sehingga menerangi Bulan dalam bayang.

Itulah sebabnya istilah 'Blood Moon' sering digunakan untuk menggambarkan penampilan Bulan ketika gerhana. Namun, 'Blood Moon' bukan istilah saintifik dan lebih kepada gelaran popular berdasarkan warna kemerah-merahan yang dapat dilihat pada bahagian Bulan dalam umbra.

Di Mana Gerhana Ini Boleh Dilihat?

Gerhana ini berlaku pada 28 Ogos 2026 mengikut Waktu Universal (UTC), dengan kemuncak pada 4.13 pagi UTC. Dalam sesetengah zon waktu, fenomena berkenaan bermula pada malam 27 Ogos.

Fasa gerhana yang dalam dapat dilihat dari sebahagian besar Amerika, Eropah Barat dan Afrika Barat, dengan tahap penglihatan berbeza mengikut lokasi.

Di United Kingdom dan Ireland, misalnya, gerhana separa bermula pada awal pagi 28 Ogos. Kemuncaknya berlaku sekitar 5.12 pagi waktu BST, ketika kira-kira 93% Bulan berada dalam umbra dari kawasan tersebut. Bulan kemudiannya semakin rendah di ufuk sebelum terbenam.

Malaysia pula tidak berada dalam kawasan yang dapat menyaksikan gerhana ini secara langsung. Walaupun fenomena tersebut tidak kelihatan dari Malaysia, ia tetap menarik untuk difahami kerana memberikan gambaran tentang bagaimana kedudukan Matahari, Bumi dan Bulan menghasilkan perubahan pada penampilan Bulan.

Gerhana Bulan memberikan gambaran mudah tentang bagaimana kedudukan Matahari, Bumi dan Bulan yang tepat boleh menghasilkan perubahan ketara pada wajah Bulan.

Menariknya, gerhana Bulan ini berlaku hanya lebih dua minggu selepas gerhana Matahari separa pada 12 Ogos 2026. Jarak masa yang dekat antara kedua-duanya bukan kebetulan kerana gerhana Matahari dan gerhana Bulan lazimnya berlaku dalam pasangan, sekitar dua minggu sebelum atau selepas satu sama lain.

Pada akhirnya, 'Blood Moon' kali ini bukan sekadar tentang Bulan yang kelihatan merah. Ia memperlihatkan satu proses astronomi yang berlaku apabila cahaya, bayang dan pergerakan tiga objek utama dalam sistem kita iaitu Matahari, Bumi dan Bulan bertemu dalam kedudukan yang tepat. - 7KLIK


ARTIKEL LAIN:

• Kenapa Langit Boleh Gelap Di Tengah Hari Ketika Gerhana Matahari Penuh?
• Tak Perlu Teleskop! Fenomena Langit Ogos 2026 Yang Boleh Disaksikan Dari Malaysia
• Kenali Penyakit Autoimun, Apabila Sistem Imun Tersalah Mengenal Sasaran