 |
| Galeri Batik Valiri yang terletak di Kabupaten Sigi, Sulawesi Tengah |
SEIRING dengan peningkatan permintaan terhadap fesyen lestari di peringkat global, pengusaha batik tradisional di Asia Tenggara kini kembali kepada salah satu sumber warna tertua mereka iaitu hutan.
Penggunaan pewarna semula jadi daripada tumbuhan dan daun kini bukan sahaja menghidupkan semula tekstil warisan di Malaysia dan Indonesia, malah meletakkan batik dalam kedudukan baharu sebagai produk fesyen yang lebih mesra alam dan bernilai tinggi.
Peralihan ini berlaku seiring dengan perubahan citarasa pengguna global yang semakin menitikberatkan aspek kelestarian dalam industri fesyen.
Di Pantai Timur Semenanjung Malaysia, khususnya di Kelantan dan Terengganu, industri batik sedang melalui satu fasa kebangkitan hijau dengan mengembalikan penggunaan pewarna berasaskan alam semula jadi.
Suatu ketika dahulu, batik dihasilkan menggunakan pigmen daripada sumber tumbuhan seperti daun indigo, akar kunyit, kulit kayu bakau dan bunga kesumba yang diekstrak melalui proses rebusan sebelum warnanya dikekalkan menggunakan bahan semula jadi.
Kini, pendekatan tradisional ini kembali diberi perhatian selari dengan tuntutan kelestarian moden, sekali gus mengangkat semula batik sebagai tekstil warisan yang relevan dalam landskap fesyen masa kini.
Sokongan kerajaan melalui bengkel Kraftangan dan pengenalan Panduan Pendedahan Batik Lestari 2025 menggalakkan pengusaha kembali kepada pewarna berasaskan tumbuhan. Langkah ini membantu mengurangkan penggunaan air dan bahan kimia, sambil mengangkat batik Malaysia sebagai warisan budaya yang relevan dalam industri fesyen lestari.
Di peringkat global, industri fesyen semakin berdepan tekanan berhubung kesan alam sekitar akibat pengeluaran besar-besaran. Dalam situasi ini, tekstil tradisional kembali mendapat perhatian kerana bukan sahaja dinilai dari segi rekaan, tetapi juga kisah di sebalik penghasilannya serta hubungan dengan alam dan budaya.
Kajian menunjukkan majoriti pengguna kini lebih cenderung memilih produk yang dihasilkan secara lestari, dan di Asia Tenggara, tekstil tradisional yang menggunakan teknik manual serta bahan semula jadi semakin dilihat sebagai sebahagian daripada pergerakan fesyen lestari ini.
Perubahan ini turut membuka peluang baharu kepada industri batik di Indonesia untuk memasuki perbincangan fesyen lestari global.
Selain pusat pengeluaran batik yang terkenal, muncul juga kisah dari kawasan yang kurang dikenali seperti Kabupaten Sigi di Sulawesi Tengah, di mana sebuah hutan adat purba menjadi nadi kepada penghasilan Batik Valiri.
Tradisi, Hutan dan Batik Valiri
Kabupaten Sigi merupakan kawasan yang dipengaruhi oleh hutan, undang-undang adat dan tradisi budaya yang kuat, dan semua elemen ini diterjemahkan ke dalam seni tekstil tempatan.
Di Desa Beka, terdapat sebuah hutan kecil seluas kira-kira sembilan hektar dikenali sebagai Hutan Ranjuri yang menjadi sumber penting kepada komuniti setempat. Hutan yang dipelihara secara turun-temurun ini bukan sahaja melindungi kampung daripada banjir dan kemarau, malah menjadi inspirasi kepada Batik Valiri, satu-satunya pengeluar batik khas yang beroperasi di Sigi ketika ini.
Perusahaan ini diasaskan pada tahun 2019 oleh Afrianto, atau lebih dikenali sebagai Anto, selepas bertahun-tahun bekerja dalam industri batik di Palu. Melalui pengalamannya, dia menyedari kekayaan alam dan budaya Sigi jarang diketengahkan dalam motif batik.
Menurut Anto, selama ini batik sering dikaitkan dengan motif Jawa, sedangkan Sigi mempunyai khazanah alam, budaya dan sejarah yang sangat kuat. Malah, Hutan Ranjuri yang terletak hanya kira-kira 50 meter dari tapak pengeluaran menawarkan pelbagai sumber inspirasi termasuk bahan pewarna semula jadi daripada tumbuhan hutan purba tersebut.
Keunikan Batik Valiri terletak pada motifnya yang diinspirasikan daripada kepercayaan tempatan dan landskap semula jadi seperti motif taiganja yang melambangkan kesuburan dan kehidupan dalam tradisi Kaili.
 |
| Hutan Ranjuri |
Proses pewarnaan semula jadi bagaimanapun memerlukan masa dan ketelitian. Kira-kira 10 kilogram daun kering diperlukan untuk mewarnakan hanya lima helai kain, melalui proses rebusan dan celupan berulang kali.
“Pewarna sintetik hanya memerlukan satu celupan untuk warna muncul, tetapi pewarna semula jadi memerlukan kesabaran. Di situlah nilainya berbeza,” jelas Anto.
Peralihan kepada pewarna semula jadi semakin kukuh selepas Batik Valiri menyertai program inkubasi Gampiri Interaksi yang membantu dari segi pengurusan, piawaian pengeluaran dan akses pasaran, di samping memperkenalkan teknik pengekstrakan warna serta penanaman semula pokok pewarna.
Kini, perusahaan ini menggunakan kedua-dua pewarna semula jadi dan sintetik bergantung kepada pasaran, namun arah peralihan ke arah bahan semula jadi semakin jelas berikutan permintaan terhadap produk mesra alam yang mempunyai identiti tempatan yang kuat terus meningkat.
Hari ini, Batik Valiri menjadi sumber pendapatan kepada penduduk kampung di mana kebanyakannya golongan belia dan suri rumah, dengan pendapatan perusahaan meningkat lebih dua kali ganda selepas melalui program pembangunan kapasiti.
Produk mereka bukan sahaja dipasarkan kepada pembeli tempatan, malah turut mendapat perhatian di peringkat nasional dan antarabangsa, termasuk pelawat dari Brazil, Amerika Syarikat dan Jepun yang datang untuk melihat sendiri proses pembuatan batik serta membeli hasil kerja asli.
Kisah Batik Valiri menunjukkan bahawa pembangunan ekonomi tidak semestinya perlu mengorbankan alam sekitar.
Dengan sebahagian besar kawasan Sigi masih diliputi hutan, pendekatan yang menggabungkan pemeliharaan alam, pemuliharaan budaya dan pembangunan ekonomi komuniti membuktikan bahawa alam semula jadi boleh menjadi asas kepada ekonomi yang lebih mampan dan berdaya tahan untuk masa hadapan. - 7KLIK
ARTIKEL LAIN:
.jpg)
0 Comments